Nauki przyrodnicze to coś więcej niż zbiór faktów – to proces, który zaczyna się od pytania, przechodzi przez żmudne badania, a kończy na fascynującym odkryciu. W naszym liceum uczymy spostrzegawczości i rzetelnego opisywania praw natury. Pokazujemy, że kluczem do zrozumienia świata jest połączenie solidnych fundamentów teoretycznych z praktyką: teoria bez praktyki jest martwa, a praktyka bez teorii – ślepa.
Nie ograniczamy się do murów szkoły. Naszym celem jest pokazanie uczniom, jak wygląda prawdziwa nauka „od kuchni”, dlatego licealiści biorą udział w zajęciach na wyższych uczelniach. Oto kilka przykładów od 2025 roku.
Wykłady popularnonaukowe
Wizyta w Narodowym Centrum Promieniowania Synchrotronowego Solarisw Krakowiepozwoliła wkroczyć naszym uczniom w świat nanoobserwacji, gdzie granice nauki przesuwane są każdego dnia. Dzięki wykorzystaniu promieniowania synchrotronowego może rozwijać się wiele dziedzin nauki: medycyna, farmacja, ochrona środowiska, biopaliwa, materiałoznawstwo i nanotechnologia. Zrozumienie natury materii poprzez analizę zjawisk zachodzących w skali atomowej zmienia teoretyczne definicje w namacalne doświadczenie badawcze.
Zaczynając,więc od Teorii Wielkiego Wybuchu i ewolucji gwiazd, nasi uczniowie na Wydziale Fizyki UJuczestniczyli w wykładzie pt. „Doskonała ciecz w niedoskonałym świecie – jak zachowuje się plazma kwarkowo-gluonowa”. Dowiedzieli się w jakich warunkach doszło do powstaniawszechświata i jakimi metodami można odtworzyć i badać to, co zaszło ponad 13 miliardów lat temu.
Pozostając w temacie eksploracji kosmosu: “Zanim polecimy na Marsa: Czy niesporczaki mogą pomóc w ochronie innych organizmów w przestrzeni kosmicznej?” to część polskiego eksperymentu przeprowadzonego w misji kosmicznej Axiom Mission 4, w której uczestniczył polski astronauta Sławosz Uznański – Wiśniewski.Wstępne wyniki badań były omawiane na wykładzie dla licealistów zorganizowanym przez IBBiOŚ (Instytut Biologii, Biotechnologii i Ochrony Środowiska) UŚ, na których nasi uczniowie dowiedzieli się co może wpływać na odporność organizmów na ekstremalne warunki kosmiczne i czy mechanizmy obronne niesporczaków mogą zostać wykorzystane do ochrony ludzi i innych organizmów podczas długich podróży kosmicznych, np. na Marsa.
Nasi uczniowie mieli okazję przyjrzeć się rolnictwu ekstremalnemu, czyli wyzwaniom przyszłych kolonistów próbujących uprawiać rośliny poza Ziemią.Podczaszdalnej lekcji zorganizowanej przez Wydział Technologii Kosmicznych AGH pt. “Mikroglony zamiast filtrów: biologiczny napęd życia w kosmosie”, poznali biologiczne systemy podtrzymywania życia oraz dowiedzieli się o kosmicznym recyklingu i samowystarczalnym ekosystemie wewnątrz statku kosmicznego.
W jaki sposób rozwijać nowe technologie? Licealiści uzyskali podpowiedź na wykładzie pt. „Ale to już było… biomimetyka – nowoczesne technologie w świecie roślin i zwierząt” w IBBiOŚ UŚ. Współczesna inżynieria inspiruje się rozwiązaniami zaczerpniętymi z przyrody. Po co wynajdywać nowe rozwiązania skoro przyroda już je wynalazła i przetestowała. Zadaniem współczesnych naukowców jest ich zaobserwowanie, zrozumienie i wykorzystanie.
Na Wydziale Chemii UJnasi uczniowie brali udział w pokaziept. „Chemik na miejscu zbrodni”. Krakowscywykładowcy – chemicy sądowi odpowiadali na pytania, dotyczące chemii wspierającej działania służb wymiaru sprawiedliwości (takich jak policja, sąd czy prokuratura) w wykrywaniu i ujawnianiu śladów pozostawionych przez przestępcę na miejscu zbrodni. Omówione techniki były zilustrowane doświadczeniami, połączonymi z omówieniem teorii pomocnej w zrozumieniu obserwacji.
Na zakończenie: muzyka łagodzi obyczaje. To również natura wymyśliła przed nami. Na wykładzie o mimikrze dźwiękowej pluskwiaków w IBBiOŚ UŚ uczniowie dowiedzieli się jak strydulacja pluskwiaków umożliwia życie w pobliżu mrówek, nie będąc przez nie atakowane.
Laboratoria specjalistyczne
Nasza szkoła to miejsca, gdzie wiedza „ożywa”. Uczniowie samodzielnie planują eksperymenty, stawiają hipotezy, weryfikują je w praktyce i wyciągają wnioski. W warunkach szkolnych nie wszystkie doświadczenia można przeprowadzić, dlatego nasi uczniowie uczą się korzystać z profesjonalnej aparatury badawczej.
W tym roku licealiści brali udział w zajęciach z biotechnologii.W warunkach szkolnych izolowali DNA, ale dalsze techniki badawcze poznawali praktycznie w CEP (Centrum Edukacji Przyrodniczej) UJ. Na warsztatach z elektroforezy przygotowali żele agarozowe, za pomocą mikropipet automatycznych ćwiczyli precyzję w nakładaniu próbek, a następnie rozdzielili w polu elektrycznym różnej długości fragmenty DNA.
Licealiści mieli okazję wejść również w rolę analityków, zgłębiając zaawansowane metody badawcze stosowane we współczesnej chemii i biochemii. Kolejne warsztaty w CEP UJ było praktyczne wykorzystanie chromatografii cienkowarstwowej (TLC) – techniki pozwalającej na precyzyjne rozdzielenie mieszanin na poszczególne składniki. Uczniowie samodzielnie wyekstrahowali i dokonali rozdziału barwników fotosyntetycznych.
W ramach warsztatów mikrobiologicznych licealiści przenieśli się do niewidzialnego gołym okiem świata drobnoustrojów. Kluczowym elementem zajęć prowadzonych w IBBiOŚ UŚ było samodzielne przygotowanie posiewów mikrobiologicznych. Korzystając z profesjonalnych ezy i podłoży hodowlanych. Licealiści poznali również jedną z najważniejszych metod badawczych – barwienie metodą Grama. Dzięki niej, po przygotowaniu preparatów przyżyciowych i obserwacji pod mikroskopem, mogli samodzielnie sklasyfikować bakterie na dodatnie i ujemne, co jest fundamentem współczesnej analityki medycznej.
Podczas zajęć w Laboratorium Skaningowej Mikroskopii Elektronowej UŚuczniowie odkrywali nanometrowe detale otaczającego nas świata, m.in. swojego włosa. W przeciwieństwie do tradycyjnych mikroskopów świetlnych, które uczniowie używają w naszej szkole, urządzenia te wykorzystują wiązkę elektronów, co pozwala na uzyskanie obrazów o bardzo wysokiej rozdzielczości i trójwymiarowej głębi. Zajęcia te nie tylko poszerzyły ich wiedzę teoretyczną o fizyce i biologii, ale przede wszystkim pokazały, jak zaawansowana aparatura badawcza pozwala odkrywać tajemnice natury, które do tej pory pozostawały w sferze domysłów.
W Centrum Symulacji Medycznej Małopolskiej Uczelni Państwowej w Oświęcimiu dzięki wyposażeniu, które stymuluje różne stany zdrowia pacjentów, licealiści mogli poczuć się jak studenci kierunków medycznych i sprawdzić swoje predyspozycje do zawodu lekarza, pielęgniarki czy ratownika. Przy okazji brali udział w warsztatach pierwszej pomocy przedmedycznej, podczas których były również symulowane akcje ratownicze. W bezpiecznych warunkach uczyli się, jak reagować w stanach zagrożenia życia.
Poczucie akademickiego klimatu
Wizyta na uczelniach i instytutach naukowych pozwala licealistom poczuć autentyczny akademicki klimat, dając im przedsmak tego, co czeka ich po maturze. Przekraczając progi laboratoriów i sal symulacyjnych, przestawali być jedynie uczniami, a stawali się aktywnymi badaczami, pracującymi w profesjonalnym środowisku naukowym.
Zajęcia te stanowią doskonały trening kompetencji praktycznych. Uczniowie mieli unikalną szansę na samodzielną obsługę wysokospecjalistycznego sprzętu, z którym większość ich rówieśników zetknie się dopiero na studiach.
Bezpośredni kontakt z kadrą naukową i praca w murach uniwersytetu pomogły im zrozumieć specyfikę wybranego kierunku, zmieniając abstrakcyjne pojęcia z podręczników w realne wyzwania zawodowe.
Łącząc szkolną teorię, warsztatową praktykę i doświadczenie akademickie, dajemy naszym uczniom coś wyjątkowego: pewność siebie w świecie nauki, która będzie ich ogromnym atutem w przyszłej rekrutacji i podczas pierwszych akademickich ćwiczeń. Niezależnie od tego, czy planują studia medyczne, inżynierskie, czy biotechnologiczne – w naszej szkole dostają solidny start.
Nauka to proces, który nie ma granic. Zaczynamy w ławce szkolnej, sprawdzamy w laboratorium, a kończymy na najlepszych uniwersytetach!
